Σπουδή στον κόπο των μαθητών

Παρουσίαση ενός μαθήματος αγιογραφίας από το τελευταίο σεμινάριο «Ξενόπουλος διδάσκει» βήμα προς βήμα. Σε κάθε σεμινάριο παρουσιάζεται και μία από τις τεχνικές της αγιογραφίας.

Το έργο που δημιούργησαν εδώ οι μαθητές, με συνεχή καθοδήγηση, είναι το πρόσωπο της Παναγίας της Γοργοεπηκόου με την αγιορείτικη τεχνοτροπία. Το μάθημα της αγιογραφίας γίνεται σε τμήματα αλλά είναι ατομικό καθώς ο δάσκαλος δίπλα στον μαθητή φιλοτεχνεί ένα έργο έτσι ώστε να γίνεται κατανοητή όλη η διαδικασία της τεχνοτροπίας σε κάθε στάδιό της. Πολύτιμοι βοηθοί στο έργο αυτό οι: Χρυσόστομος Ξενόπουλος και Σοφία Γιαννόγλου.

1ο Βήμα: Το σχέδιο αγιογραφίας.

1

Αρχικά οι μαθητές πρέπει να περάσουν το σχέδιο στην ξύλο στο οποίο πρόκειται να αγιογραφήσουν.

Παλαιότερα αυτό πραγματωνόταν με το ανθίβολο, κάτι που όμως έχει έκλειψη στις μέρες μας. Το ανθίβολο το χρησιμοποιούσαν αρχικά οι Βυζαντινοί ζωγράφοι, για να αποτυπώσουν το σχέδιο που ήθελαν στην επιφάνεια που επρόκειτο να ζωγραφίσουν. Έκαναν το σχέδιο με διάτρητα περιγράμματα και έπειτα έριχναν επάνω σκόνη από κάρβουνο, η οποία περνούσε μέσα από τις τρύπες και αποτυπωνόταν το σχέδιο που ήθελαν. Τέλος χάραζαν ξανά το σχέδιο με ένα αιχμηρό αντικείμενο έτσι ώστε να φαίνεται καλύτερα.

Πλέον ο τρόπος αυτός έχει εκλείψει και οι περισσότεροι πατάνε το σχέδιο με καρμπόν. Ο καλύτερος τρόπος είναι να γίνει το σχέδιο της αγιογραφίας από την αρχή εξ ολοκλήρου στην επιφάνεια που θέλουν να αγιογραφήσουν, γιατί οι αναλογίες πολλές φορές δεν είναι σωστές όταν υπάρχει αντιγραφή με καρμπόν. Το σεμινάριο όμως που παρουσιάζεται εδώ είναι σπουδή στην αγιογραφία και τα χρώματα, και δεν υπάρχει χρόνος να διδαχθεί στο μαθητή και το σχέδιο (κάτι που θα απαιτούσε ένα σεμινάριο από μόνο του). Έτσι οι μαθητές αντιγράφουν με καρμπόν το σχέδιο της Παναγίας πάνω στο ξύλο.

Σχεδιάζουν μόνο τις βασικές γραμμές. Κυρίως τα περιγράμματα από τα ρούχα, έτσι ώστε να φαίνονται οι εναλλαγές, που τελειώνει δηλαδή το ένα ρούχο και που αρχίζει το άλλο. Όσο για το πρόσωπο και εκεί μόνο οι βασικές γραμμές είναι απαραίτητες. Δεν χρειάζονται παραπάνω γιατί και αυτές ακόμα θα καλυφθούν με χρώμα. Είναι, όπως προανέφερα, μόνο για να χωρίζονται τα ρούχα.

2ο Βήμα: Ο προπλασμός του προσώπου.

2

Αρχικά στην εικόνα που πρόκειται να αγιογραφήσουν οι μαθητές πρέπει να περαστεί το φόντο και μετά ξεκινάνε με το θέμα που έχουν επιλέξει.

  • Φόντο: 1 μέρος λευκό + 1/4 ώχρα.
  • Προπλασμός προσώπου: 1 μέρος ώχρα + 1/4 λευκό +1/5 χοντροκόκκινο + μαύρο (πολύ λίγο).

Περνάνε όλο το πρόσωπο και το λαιμό τουλάχιστον δύο φορές μέχρι να καλυφτεί καλά και να μην υπάρχουν κενά.

3ο Βήμα: Το πρώτο γράψιμο του προσώπου.

3

  • Α΄ γράψιμο προσώπου: χοντροκόκκινο + πράσινο (λίγο).

Το χρώμα αυτό πρέπει να είναι πολύ νερουλό πράγμα που σημαίνει να έχει πολύ αυγό. Δεν προστίθεται καθόλου νερό! Είναι απλώς ο όρος που χρησιμοποιείται. Φτιάχνουν οι μαθητές το χρώμα και στη συνέχεια παίρνουν μια πινελιά από αυτό δίπλα και προσθέτουν πολύ αυγό ώστε να γίνει νερουλό. Αυτό συμβαίνει διότι το χρώμα δεν πρέπει να είναι πολύ έντονο, όταν κάνουμε το πρώτο γράψιμο.

4ο Βήμα: Οι προπλασμοί των ενδυμάτων.

4

  • Προπλασμός μανδύα: 1 μέρος χοντροκόκκινο + 1/5 μαύρο.
  • Προπλασμός χιτώνα και φακιόλι: 1 μέρος κοβάλτιο + 1/2 πράσινο + μαύρο (πολύ λίγο).
  • Προπλασμός σιρίτι: 1 μέρος ώχρα + 1/4 κιννάβαρι + λευκό (λίγο).

Και εδώ περνάνε τα χρώματα τουλάχιστον 2 φορές μέχρι να καλυφτούν καλά όλα τα κενά καθώς και οι γραμμές από το αρχικό μας σχέδιο.

5ο Βήμα:Το πρώτο γράψιμο του μανδύα.

5

  • Α΄ γράψιμο μανδύα: 1 μέρος χοντροκόκκινο + 1/2 μαύρο.

Στην αγιογραφία δεν υπάρχει το τρισδιάστατο. Οι πτυχώσεις δεν δηλώνουν καμία διάσταση, απλά επιτρέπουν να βγαίνει το εσωτερικό φως.

6ο Βήμα: Ο γλυκασμός.

6α6β

  • Γλυκασμός: 1 μέρος λευκό + 1/4 κοβάλτιο + ώχρα.

Ο γλυκασμός χρησιμοποιείται για να κάνει τη μετάβαση των χρωμάτων πιο ομαλή. Χωρίς αυτόν θα φαινόταν πολύ έντονη η διαφορά ανάμεσα στον προπλασμό και στο φώτισμα που θα ακολουθήσει. Κάνει το αποτέλεσμα να φαίνεται πιο φυσικό, θα μπορούσαμε να πούμε.

Το ξεχωριστό στην αγιορείτικη τεχνική της αγιογραφίας είναι ότι στα πρόσωπα ξεκινάμε πρώτα από τον γλυκασμό και μετά μπαίνουν τα φωτίσματα. Η τεχνοτροπία αυτή επικράτησε μετά το 1960. Στο Άγιο Όρος δούλευαν με την τεχνική της αγιογραφίας όπως εκφράστηκε από την Ρωσική αναγέννηση, αλλά από το 1960 περίπου και μετά, σιγά σιγά οι μοναχοί επέστρεψαν στην βυζαντινή τέχνη. Σήμερα έχει επικρατήσει στην αγιορείτικη τέχνη ο γλυκασμός να είναι πρώτος, χωρίς να σημαίνει ότι η τέχνη δεν αλλάζει και εξελίσσεται ή ότι δεν ακολουθούνται και άλλες τεχνοτροπίες. Πλέον δε δουλεύει σχεδόν κανείς στο Άγιο Όρος με τη Ρωσική αναγέννηση.

7ο Βήμα: Το πρώτο φώτισμα & το πρώτο γράψιμο από σιρίτια και φακιόλι.

7

  • Α΄ φώτισμα μανδύα: 1 μέρος κιννάβαρι + 1/2 χοντροκόκκινο.
  • Γράψιμο σιρίτια: 1 μέρος κιννάβαρι + 1/2 χοντροκόκκινο (νερουλό).
  • Α΄ Γράψιμο χιτώνα και φακιόλι: 1 μέρος κοβάλτιο + 1/2 πράσινο + μαύρο ( πολύ λίγο).

8ο Βήμα: Το δεύτερο φώτισμα του μανδύα & το δεύτερο φώτισμα & γράψιμο από φακιόλι.

8

  • Β΄ φώτισμα μανδύα: κιννάβαρι (μόνο).
  • Α΄ φώτισμα χιτώνα και φακιόλι: προπλασμός χιτώνα και φακιόλι + λευκό.
  • Β’ φώτισμα χιτώνα και φακιόλι: Α΄ φώτισμα χιτώνα και φακιόλι + λευκό.

9ο Βήμα: Η χρυσοκονδυλιά, το πρώτο φώτισμα του προσώπου & το δεύτερο γράψιμο από το μανδύα & από το χιτώνα και το φακιόλι.

9

  • Χρυσοκονδυλιά: 1 μέρος λευκό + 1/3 κίτρινο + 1/4 ώχρα.
  • Α΄ φώτισμα προσώπου: 1 μέρος ώχρα + 1/2 λευκό + κιννάβαρι (πολύ λίγο).
  • Β’ γράψιμο μανδύα: χοντροκόκκινο + μαύρο (σε ίση ποσότητα).
  • Β΄ γράψιμο χιτώνα και φακιόλι: Α΄ γράψιμο χιτώνα και φακιόλι + μαύρο.

Η χρυσοκονδυλιά είναι σύνθετη λέξη. Προέρχεται από τις λέξεις χρυσό + κοντύλι. Το κοντύλι ήταν ένα καλαμένιο όργανο γραφής, με το οποίο παλαιότερα έγραφαν πάνω σε πλάκα οι μικροί μαθητές. Κάτι σαν γραφίδα δηλαδή. Επρόκειτο για ένα κομμάτι καλάμι κομμένο από τον έναν κόνδυλο (δηλ. κόμπο) μέχρι τον άλλο. Έτσι χρυσοκονδυλιά σημαίνει στην ουσία χρυσό χρώμα που το περνάμε με το κονδύλι δηλαδή το πινέλο. Την χρησιμοποιούμε αντί για φωτίσματα για να τονίσουμε περισσότερο τα σημεία που θέλουμε.

10ο Βήμα: Το δεύτερο φώτισμα του προσώπου.

10

  • Β΄ φώτισμα προσώπου: Α΄ φώτισμα προσώπου + λευκό.

Στα φωτίσματα θέλουμε κάθε φορά το επόμενο να είναι πιο ανοιχτό χρωματικά από το προηγούμενο.

Το ερώτημα που γεννάται είναι αν ο μαθητής είναι σε θέση να «διαβάσει» μόνος του τα διαφορετικά αυτά επίπεδα πάνω σε ένα τελειωμένο έργο. Αυτό εξαρτάται από διάφορους παράγοντες. Πρέπει σίγουρα να έχει κάποια εμπειρία. Οι μαθητές του σεμιναρίου που ασχολήθηκαν με την τεχνοτροπία αυτή, μπορούν σίγουρα να τα διαβάσουν πολύ καλύτερα, γιατί γνωρίζουν τα βήματα που ακολουθήθηκαν. Ακόμα και αν η τεχνοτροπία που διδάχτηκαν είναι διαφορετική, πάλι θα είναι σε θέση να τα διακρίνουν σε καλό βαθμό γιατί γνωρίζουν τη διαδικασία για την ολοκλήρωση μιας αγιογραφίας. Υπάρχουν φυσικά πιο εύκολες και πιο δύσκολες τεχνοτροπίες, αλλά μερικά βήματα είναι βασικά και απλώς διαφέρει ο χειρισμός των χρωμάτων.

11ο Βήμα: Το τρίτο φώτισμα του προσώπου της Παναγίας.

11

  • Γ΄ φώτισμα προσώπου: Β΄ φώτισμα προσώπου + λευκό.

Προκειμένου να μη φαίνεται τραχύ το αποτέλεσμα, οι πινελιές στα φωτίσματα πρέπει να είναι όσο πιο λεπτές γίνεται. Εκεί ακριβώς έγκειται και όλη η δυσκολία του προσώπου. Στο κέντρο, στο μάγουλο, πρέπει να υπάρχει πιο πολύ κάλυψη, σχεδόν να μην φαίνεται το προηγούμενο χρώμα, αλλά όσο βγαίνουμε προς τα έξω, οι γραμμές πρέπει να είναι πιο λεπτές και πολύ πιο δουλεμένες. Το ίδιο ισχύει για όλα τα σημεία που μπαίνουν φωτίσματα. Όσο φτάνουμε προς τον προπλασμό, πρέπει να υπάρχουν πιο λεπτές γραμμές, έτσι ώστε να φαίνεται πιο ομαλή η μετάβαση. Εδώ πρέπει να επισημάνουμε ότι τα φωτίσματα δεν μπαίνουν στο ίδιο ακριβώς μέρος. Όσο γίνονται πιο ανοιχτά/φωτεινά, τόσο πιο μικρή επιφάνεια καλύπτουν.

12ο Βήμα: Το δεύτερο γράψιμο του προσώπου της Παναγίας, το κοκκινάδι, οι ψιμμυθιές & τα παρθενόσημα.

12

  • Β’ γράψιμο προσώπου: 1 μέρος χοντροκόκκινο + πράσινο (λίγο) + μαύρο (πολύ λίγο)
  • Κοκκινάδι: κιννάβαρι + κίτρινο + άσπρο (νερουλό)
  • Ψιμυθιές: λευκό (μόνο)
  • Παρθενόσημα: το ίδιο χρώμα με τις χρυσοκονδυλιές

Το κοκκινάδι υπάρχει εδώ μόνο στα χείλη της Παναγίας.

13ο Βήμα: Τα γράμματα.

13

  • Γράμματα: χοντροκόκκινο (μόνο).

Είναι δύσκολο να πεις ξεκάθαρα ποια πινέλα χρησιμοποιούνται γιατί εξαρτάται από το μαθητή. Κάποιος μπορεί να δουλεύει το ίδιο καλά με μεγαλύτερο πινέλο, ενώ κάποιος άλλος όχι. Σε γενικές όμως γραμμές, για τους προπλασμούς χρειάζεται μεγάλο πινέλο νούμερο τουλάχιστον 6 και παραπάνω. Για τα ρούχα χρειάζονται τα νούμερα 2 και 1 ενώ, για το πρόσωπο τα νούμερα 1 και 0.

Το επόμενο σεμινάριο προσωπικής διδασκαλίας στην τεχνική της αγιογραφίας με τον άρχοντα αγιογράφο Κωνσταντίνο Ξενόπουλο θα πραγματοποιηθεί στις 12-14 Ιουνίου στην Θεσσαλονίκη.

Δηλώσεις συμμετοχής στο email: marketing@artionrate.com και στο τηλ: 2310456020.

Πηγή: http://www.artionrate.com

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s