Θεολογία της Εικόνας

theologia-eikonas-eksofullo
Ὀ ἀπερίγραπτος Λόγος τοῦ Πατρός, ἐκ σοῦ Θεοτόκε περιεγράφη σαρκούμενος, καὶ τὴν ῥυπωθεῖσαν εἰκόνα, εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀναμορφώσας, τῷ θείῳ κάλλει συγκατέμιξεν.

Ἀλλ’ ὁμολογοῦντες τὴν σωτηρίαν, ἔργῳ καὶ λόγῳ ταύτην ἀνιστοροῦμεν. (Κοντάκιον Αὐτόμελον, Ἦχος πλ. δ’). Το Κοντάκιον της Κυριακής της Ορθοδοξίας, παρ’ ότι σύντομο, είναι πλούσιο σε δογματικό περιεχόμενο. Στο σημείο αυτό περιγράφεται όλο το μυστήριο της οικονομίας του Θεού «εν τρισίν υποστάσεσι δοξαζόμενον και αυτώ μόνω λατρεύοντες…». Γι’ αυτό και ο Ευσέβιος απευθυνόμενος προς τη βασίλισσα Κωνσταντίαν, γνωστή για τις αρειανές της θέσεις, γράφει: «Ο Χριστός γεννήθηκε από τον απερίγραπτο Λόγο του Πατρός, αλλά σαρκούμενος σε μια μητέρα που μπορεί να περιφραφεί μπορούμε και εμείς να τον ιστορίσουμε –δηλαδή να αγιογραφήσουμε- τον Θεό και Άνθρωπο κατ’ εικόνα της μητέρας Αυτού, της Παναγίας».

Evagelismos-Theofanous-lept

Πράγματι οι Πατέρες της Ζ’ Οικουμενικής Συνόδου προσπάθησαν με τόλμη, θα μπορούσαμε να πούμε, να ορίσουν «τι είναι» και «τι δεν είναι» αγιογραφία και εικόνα. Στους «Όρους της ιδίας Συνόδου μεταξύ άλλων τονίζεται ακόμη ότι: «Ώσπερ γαρ τις άνθρωπος αναζωγραφών, ουκ άψυχον ποιεί τον άνθρωπον, αλλ’ εικόνος εμψυχόμενος μένει, και η εικών αυτού λέγεται παρά το εοικέναι, ούτως και την εικόνα του Κυρίου ποιούντες, τεθεωμένην την σάρκα του Κυρίου ομολογούμεν, και την εικόνα ουδέν έτερον ίσμεν η εικόνα δηλούσαν την του πρωτοτύπου μίμησιν. Ένθεν και το όνομα αυτού κεκλήρωται, και κατ’ αυτό κοινωνεί μόνον, και δια τούτο σεπτή και αγία».

Τα παραπάνω βασικά θεολογικά κείμενα –και πλείστα ακόμη- εκφράζουν με σαφήνεια την αντίληψη που είχαν οι Πατέρες της Εκκλησίας μας για τη θεολογία της εικόνας. Η προσκύνησις αποδίδεται στην αγιογραφια επειδή ανάμεσα σε αυτήν και στο εικονιζόμενο πρόσωπο υπάρχει ένας σύνδεσμος. Ποιά είναι όμως η βασική προϋπόθεση για να μπορέσει να είναι ενεργητικός ο σύνδεσμος αυτός; Η απάντηση δίδεται μέσα από τον τρόπο έκφρασης της «σάρκας» στην εικόνα.

Η «σάρκα» δεν είναι απλώς μια έμψυχος σάρκα, αλλά η θεωθείσα σάρκα. Για τον λόγο αυτόν ο εκφραστικός Θεόδωρος ο Στουδίτης για να περιγράψει το μέγεθος της διαφοράς ανάμεσα στην «ανθρώπινη» και τη «θεϊκή σάρκα», απειλαγμένη από τη «δουλεία της φθοράς» κατά την έκφραση του Αποστόλου Παύλου, χρησιμοποιεί τα ρήματα «ανακράζειν», «καταπίνει», «μεταβάλλειν», «μετασκευάζειν», «μεταμορφούν», «αποθανατίζειν» κλπ.

Με άλλα λόγια επιβεβαιώνεται εδώ και η βασική σχέση μεταξύ εικόνος και του ιερού Ευαγγελίου. Η εικόνα μιλά και μεταφέρει το μήνυμα της «εν Χριστώ» μεταμόρφωσης του Χριστιανού. Με το Βάπτισμά του μεταφέρει την «εικόνα» εκείνη που πρέπει να διαφυλάξει όχι μόνον ως ιστορική μνήμη αλλά και έμπρακτα στην καθημερινή του ζωή.

Η πράξη επιβεβαιώνει τα παραπάνω όταν τόσες και τόσες φορές βλέπουμε στις Εκκλησίες μας γιαγιάδες, παππούδες και γονείς να σηκώνουν τα μικρά παιδιά να προσκυνήσουν την εικόνα ή το ιερό Ευαγγέλιο.

theologia-eikonas-7

Αυτό μέσα στην απλότητά του εκφράζει έμπρακτα το μεγαλείο της εκκλησιαστικής μας Ορθόδοξης παράδοσης. Ευαγγέλιο και αγιογραφία, κατά τους Πατέρες της Ζ’ Οικουμενικής Συνόδου εκφράζουν το ένα και αυτό: «Και θείαις γραφαίς, εντυγχάνοντες, και βίους ανδρών αγίων αναγινώσκοντες και εικονικάς αναζωγραφίσεις ορώντες, των κατά Θεόν αυτών έργων εν αναμνήσει γινόμεθα». Και σε άλλο σημείο αναφέρεται και το εξής. Είτε με την μελέτη των γραφών είτε «δι’ εικονικής ανατυπώσεως… διανιστάμεθα προς την των πρωτοτύπων μνήμην τε και επιπόθησιν».

(συνεχίζεται)

ΔΡ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΒΑΣ. ΖΟΡΜΠΑ

ΘΕΟΛΟΓΟΥ-ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΟΥ

http://www.artionrate.com/index.php/artion-magazine/artion-kalesma/1407-theologia-eikonas

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s